telif hakları karışık bir konu.. aslında karışık değil, ama telif haklarını savunanların ve telif hakkı diye bir şeyin olmasını önemsemeyenlerin yanı sıra telif haklarıyla ilgili ilginç yaptırımların da olması kafa karışıklığına sebep olabiliyor.. örneğin yalnızca link vermenin bile bazı durumlarda kimileri tarafından telif hakkı ihlali sayılabileceğini bilen var mı? ben yeni öğrendim.. (şuradan)

(işin resmi yönüyle ilgili devam etmeyeceğim için telif haklarıyla ilgili kanun, yönetmelik vs. vermeyeceğim ama merak edenler benim de bu konuyu araştırmamı sağlayan şu sayfayı inceleyebilir.. çevirecek zamanım olmadığından türkçesini aktaramıyorum.. özetle, kendiniz üretmediğiniz hiçbir şey sizin değildir diyebilirim.. linkte verilen bilgiler a.b.d. için geçerli olsa da genel olarak telif etiği hakkında doğru bilgiler olduklarını düşünüyorum..)

peki üretmediğimiz hiçbir şey bizim değilse adım başı ücret mi ödeyeceğiz? ücret ödemesek bile en azından izin almak gerekebilir.. çeşitli yazılarda yer alan fotoğrafları kullanmak için izin almış değilim, veya web sitelerinin ezici çoğunluğunda bunun yapıldığını düşünmüyorum.. peki masum görülen bu aktiviteyi nereye kadar sürdürebiliriz?

edebiyat bölümü mezunu olduğum ve çevirmenlik yaptığım için sürekli birilerinin 'fikri mülkiyeti' olan metinlerle karşılaşıyorum.. mevcut - ve çoğunu bilmediğim- kanuni düzenlemeleri bir kenara bırakırsak, metni aynen kopyalamaya veya intihale varan 'alıntılar' hariç tutulmak üzere, kaynak göstererek alıntı yapmakta bir sakınca göremiyorum.. "kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez" cümlesini ve benzerlerini sık sık gören biri olarak bu tutumun haklı olduğunu da düşünmüyorum.. belki alıntı yapmanın esasları üzerinde durmak gerekir, zira herhangi bir metnin üçte birini kopyalayıp alıntı yaptığını söylemek kabul edilebilir bir durum olmasa gerek..

aslında akademik çalışmalardan, başkalarının kitaplarını kopyalayanlardan veya bilumum telif hakkı ihlalinden ziyade, telif haklarının internet için uygulanması benim için daha öncelikli bir konu.. bir yazımın, bestelediğim bir şarkının ya da çektiğim bir filmin dağıtılması hoşuma gider miydi? şahsen bilginin paylaştıkça çoğaldığını ve yeni boyutlar kazandığını düşünüyorum, o yüzden kaynak gösterildiği sürece 'fikri mülkiyet'i bana ait olan 'ürün'lerin paylaşılmasına ses çıkarmazdım sanırım..

ancak bu ürünlerin yaratılmasını sağlayan emek sürecini de göz ardı etmemek lazım.. hayatını bu eserleri ortaya çıkararak kazanan insanlar bilginin 'belirli bir ücret karşılığında' sınırsız paylaşımına elbette sıcak bakıyorlar.. haklılar mı? bence evet..

sık kullanılan bir örneği kullanırsam; "maaş almadan çalışmak ister miydiniz?" ben istemezdim, zira bir şekilde karnımı doyurmam lazım.. bu noktada "peki bu insanlar zaten bu işten deve yüküyle para kazanmışsa daha çok parayı ne yapacaklar" sorusu gündeme gelebilir.. tabii ki ben daha çok param olsa ne yapmayı düşünüyorsam onlar da onu yapacaklar.. az da olsa, çok da olsa emeğinin karşılığını alan birini sorgulamanın yanlış olduğu kanısındayım..

bir istisna olabilir; o da eser sahibinin eserini özgürce kullanıma açması.. (örnek verirsem; özgür yazılımı destekliyorum ve mümkün olduğunca kullanmaya çalışıyorum, şarkılarını / kitaplarını / filmlerini internette veya diğer ortamlarda kullanıma açanları takdir ediyorum..) her halükarda, bu istisna kaideyi bozmamalı.. herhangi bir restoranda yemek yedikten sonra dayak yeme riskini göze alarak para ödemeden kaçmakla, "bu sefer benden olsun" diyen restoran sahibinin elini sıkarak çıkmak arasında bir fark olması lazım..

"her şey ücretsiz olmalı, ben de bedava çalışırım gerekirse" demediğinizi varsayarak soruyorum; bilgisayarınızdaki müzik dosyalarının, resimlerin, e-kitapların, filmlerin veya programların ne kadarını ücretini ödeyerek / izin alarak / ücretsiz sağlanan bir lisans kullanarak edindiniz ya da arkadaşlarınıza gönderdiğiniz e-postalarda yer alan karikatürlerin başka birinin faturalarını ödeyebilmesi için çizildiğini hiç düşündünüz mü?

bu materyallere ulaşmanın bütçede büyük bir delik açtığı bir yerde yaşadığımız için 'olması gereken' ile 'olan' maalesef hiçbir zaman örtüşmüyor, haklısınız.. o çok daha uzun sürebilecek bir yazının konusu..